Theo Đẹp

Ngay khi mới ra mắt, công trình Bảo tàng Hà Nội (BTHN) đã vấp phải sự phê phán của dư luận, đa số cho rằng BTHN đã "ăn cắp" kiến trúc của China Pavilion. Tuy vậy, thay vì chỉ chăm chăm soi xem chỗ nào giống chỗ nào, chúng ta hãy nhìn sâu hơn vào bản chất vấn đề.

Không gian... tháu cáy?

Hơn một năm trước, nhân lễ khánh thành, nhiều phương tiện truyền thông khẳng định: Bảo tàng Hà Nội kết tinh, tỏa sáng giá trị văn hóa Việt, là nơi có kiến trúc đẹp, bề thế, nội dung trưng bày phong phú.

Nhưng hơn một năm qua, BTHN luôn đóng cửa im ỉm và không sáng... đèn. Dự án nặng hơn... 2.300 tỷ đã phô bày một nỗ lực phi phàm khi thách thức sự bình thản của người Hà Nội. Thăng Long không chỉ tạm lãng phí một cuộc đất gần 54.000m2. Nhưng cho đến hôm nay, có điều đáng suy ngẫm hơn khi dư luận vẫn xem biểu tượng 1.000 năm Thăng Long lại na ná công trình nhất thời của nước lạ?

Luận về BTHN, nhiều kiến trúc sư nhắc lại triết lý thiết kế của Peter Zumthor, người đoạt giải Pritzker 2009: “Trước nhất, kiến trúc phải tôn trọng địa điểm, không gian văn hóa bản địa và các bài học vô giá của lịch sử”. Một nhà nghiên cứu văn hóa độc lập cho rằng: Có lẽ BTHN đã được sinh ra hơi vội vàng. Nó thiếu đi chất thẩm mỹ, lịch sử, văn hóa Việt, chút ý thức thông thái phương Đông và ít nhiều đạo lý châu Á. Người phổi bò, trực tính thì xổ toẹt: ăn cắp cái nhà đỏ của Tàu ở “Ếch pô” 2010.

Mấy năm qua, khi có điều kiện, tôi lặng lẽ quan sát các công trình của GMP (GMP International GmbH-Inros Lackner AG - đơn vị thiết kế Bảo tàng Hà Nội) để tìm câu trả lời riêng cho mình. Qua Berlin ngắm nhà ga trung tâm, tới cổng Marathon quan sát sân vận động Olympic, dừng chân sân bay Berlin-Tegel, nhà hàng cảng Hambourg, văn phòng thương mại ở Dusseldorf, Munich, trung tâm triển lãm hội chợ Frankfurt... Ít nhiều, tôi được thuyết phục bởi những khối hình hiện đại của nhà hát lớn Trùng Khánh, những cánh buồm trên Bảo tàng hàng hải Lingang.

Đôi lúc chỉ thèm được chút chuyển động, thăng hoa của khối đá lớn trong phương án thiết kế Bảo tàng Khoa học công nghệ Bắc Kinh... Cũng như trung tâm hội nghị quốc gia, Văn phòng Bộ Nội vụ, Habubank, tháp Mefrimex... nhìn chung thiết kế trên của GMP khá đơn giản, kết cấu trật tự, rành mạch, tổ chức chức năng rõ ràng, kỹ thuật hoàn hảo, tỷ lệ tối ưu.

Nói đúng ra, về ngôn ngữ kiến trúc thì BTHN và cả China Pavilion ở Expo 2010 cũng chẳng mới mẻ gì. Từ mặt cắt đứng, nó thấp thoáng gợi cho người ta nhớ về một tổ chức khối, tổ chức giao thông và chiếu sáng tự nhiên trong Bảo tàng Guggenheim của Frank Lloyd Wright ở New York năm... 1956. BTHN không có được vị trí, vị thế và xúc cảm như Bảo tàng nghệ thuật hiện đại Nitéroi ở Rio De Janeiro, Brazil của Oscar Niemeyer. Và chẳng cần đi đâu xa, BTHN còn lâu mới “thăng” như Trung tâm thể thao Đà Nẵng do các kiến trúc sư Hàn Quốc thiết kế...

So với những gì thế giới đã làm thì hai công trình lớn của Việt Nam (Trung tâm hội nghị và Bảo tàng) quả là khá tẻ nhạt. Phó Đức Tùng - kiến trúc sư từng làm nghiên cứu sinh ở Đức cho rằng: Lỗi chính là một bản thiết kế chưa tới, nửa vời.

Giá mà đem cái tinh thần chùa Một Cột ra mà “xào nấu” thì may ra GMP còn có thứ để nhấm nháp trong... 1000 năm tiếp theo. Suy ngẫm về các công trình của GMP, lúc nào tôi cũng nhớ lần tiếp xúc Tadao Ando tại Trung tâm hội nghị quốc gia. Khi tôi hỏi nhận xét gì về kiến trúc này, thật bất ngờ, biểu tượng sáng giá nhất kiến trúc đương đại người châu Á chỉ nhìn tôi rất lâu, lịch duyệt lắc đầu và không đưa ra một lời bình nào.

Lát cắt đấu củng và biểu tượng

Trong một chiến dịch quảng bá rầm rộ cho Expo 2010, không hiểu vì sao mà báo chí Việt Nam, kể cả các tờ báo chuyên ngành, rất ít giới thiệu về China Pavilion? Với cá nhân tôi, China Pavilion là một sáng tạo thú vị. Những người thiết kế đã quá quái khi “thuổng” một trích đoạn mặt cắt đấu củng (dougoung, consol)). Kết cấu gỗ này vốn có từ thời Xuân Thu (khoảng 770 năm trước Công nguyên).

Tôi có may mắn tận mắt quan sát rất nhiều đấu củng từ đền Jokhang, Tây Tạng, Tháp chuông Bảo tàng đá Bi Lâm (Beilin) Tây An đến cổng sau Ocean park ở Hồng Kông...

Đấu củng đỡ mái từ cột hiên ra rìa mái là kết cấu khá phức tạp. Nó sử dụng chất liệu gỗ mềm mại, uyển chuyển, có đàn hồi, thích ứng với lực chấn động từ nhiều phía. Không chỉ cung cấp giải pháp để kiến trúc tạo nên vẻ đẹp khoáng đạt, hoành tráng và đầy uy quyền, bản thân đấu củng có tạo hình vững chắc, khúc chiết cùng nhiều trang trí hình rồng, mây, dây hoa rất ấn tượng. Tôi không thạo món bói toán nhưng nếu thử ký họa hoặc vẽ 3D, người ta sẽ dễ nhận ra cột, xà, những nét sổ dọc, ngang của thiết kế chính là những hào dương của quẻ thuần càn. Hình của quẻ là Rồng. Tượng của quẻ là quyền biến. Từ trực quan, các nhà mỹ thuật cổ Việt sẽ nhận thấy những điêu khắc “Long ổ”. Còn theo Kinh dịch, tượng của China Pavilion là quần long ngự thiên - bầy rồng bay trên trời.

Nghiên cứu kỹ hơn, người ta sẽ thấy đấu củng trung hoa từng có ảnh hưởng rất sâu sắc tới kiến trúc Nhật, Hàn Quốc... Năm 1999, Tadao Ando đã mang vào nội thất gỗ đền thờ Komyoji một tinh thần nhật mới, rất hiện đại. Năm 1992, tại Sevilla, chính kiến trúc sư này đã tái tạo, cách tân đấu củng trên trang trí cửa chính nhà triển lãm Nhật Bản ở Expo Tây Ban Nha. Vào thời điểm đó, Japan Pavilion là kiến trúc gỗ lớn nhất thế giới (60m x 40m cao 25m). Tôi đồ rằng nhóm tác giả thiết kế China Pavilion đã nghiên cứu rất kỹ lưỡng và tiếp thu những tinh hoa kiến trúc truyền thống và hiện đại. Với tinh thần ấy, may mắn thay China Pavilion đã trở thành biểu tượng Vương miện phương Đông của một Trung Quốc huy hoàng, thịnh vượng, đời sống phong phú và nhân dân giàu có” - "Oriental Crown, Splendid China, Ample Barn, và Rich People"

Tàng, mật hay hiện?

Thời gian trôi đi, chắc sẽ còn nhiều điều để luận bàn về BTHN. Về phần mình, tôi rất thích hình ảnh dòng nước chảy tràn từ cửa phía Nam của bảo tàng. Đó là chi tiết đáng giá trong ý tưởng thiết kế. Nó lay động khối kiến trúc quá lớn và nặng. Dòng nước gợi cảm giác về chuyển động của thời gian, sự lan tỏa khí mạch truyền thống và cái tươi mát, nhuần tưới đầy sức sống của văn hóa.

Chưa làm gì để thay đổi được những cái to lớn, tôi chỉ mong bảo tàng hãy bỏ cái tấm lưới thép chắn ở cuối bậc tam cấp. Đừng “trói” nước thành như một thứ vật liệu làm tiểu cảnh thô vụng.

Từ nguồn cội hãy để dòng chảy liên tục, tự nhiên, vượt những con thác nhỏ nối với dòng chảy lớn, vừa lặng lẽ thẩm thấu vào đất vừa lấp lánh, reo vui...

Bài và ảnh: Xuân Bình

Trích nguồn: http://landtoday.net/vn/khampha/kientructhegioi/34425/loi-o-su-nua-voi.aspx